Archaïsche begraafplaats (graven aangegeven door verhogingen in het plaveisel)

Meteen rechts van de tempel van Antoninus en Faustina, op één van de weinige plekken op het Forum waar niet gebouwd is (viel deze plek in de oudheid al onder monumentenzorg?), zijn in 1902 de resten gevonden van een grote begraafplaats, die ooit een groot deel van de Forum-vallei moet hebben ingenomen. Na de opgraving is dit gebied weer opgevuld, maar door het aanleggen van "perkjes" van gras of steen is een soort plattegrond ervan geconstrueerd. Er zijn een veertigtal graven, alle uit de IJzertijd (Xe - VIIIe eeuw vC.). De ronde "perkjes" geven de graven aan voor een asurn, de rechthoekige voor begraven.

De eerste (oudste) graven (Xe eeuw) zijn alle voor crematie, en bestaan uit een "dolium" (groot aardewerken voorraadvat), waarin de asurn in de vorm van een hut (afb. zie onder) en de bijgaven (gebruiksvoorwerpen) waren. De latere zijn graven voor begraven (IXe eeuw), maar er komen ook nog graven voor crematie voor. Halverwege de VIIIe eeuw - min of meer gelijktijdig met de (legendarische) stichting van de stad (753 vC) - werd deze plaats niet meer gebruikt voor begraven, althans niet van volwassenen. Wel bleef hij tot in de loop van de VIIe eeuw gebruikt worden voor het begraven van kinderen. Toen werd deze begraafplaats definitief verlaten. Alle vondsten, gedaan tijdens de opgravingen, bevinden zich in het Antiquarium van het Forum.

Deze begraafplaats is een aanwijzing voor een stukje waarheid in de legendes rond de stichting van de stad. In de legende wordt rond de stichting van de stad een verbond gesloten tussen de Latijnse stam van Romulus en de Sabijnse stam van Titus Tatius en deelden ze zelfs het koningsschap. De Latijnen/Romeinen van Romulus hadden een nederzetting (vanuit Alba Longa waarschijnlijk) gevestigd op de Palatijn en iets later hadden de Sabijnen datzelfde gedaan op de Quirinalis. Daartussenin lag het Forum. Beide groepen gebruikten dit als plaats voor het begraven van doden. Dit blijkt uit het feit dat er zowel graven voor crematie als begraven waren. Het komt zeer zelden voor dat één en dezelfde stam in die tijd twee soorten begrafenissen gebruikte. Deze gezamenlijke begraafplaats zorgde voor ontmoetingen en verbroedering, zodat ze uiteindelijk tot de stichting van één gezamenlijke stad kwamen op de Palatijn en het Quirinaal met het forum als (ontmoetings)centrum en het Capitool als burcht. Dat dit rond 750 vC. geweest is, daarvoor pleit het niet meer begraven op het Forum, omdat het niet geoorloofd was "binnen de muren" of het stadsgebied te begraven. In de overgangsperiode bestond er nog een uitzondering voor heel kleine kinderen. (een en ander verliep niet zonder strijd, zie "geschiedenis".)

Plattegrond van de archaïsche begraafplaats

asurn

asurn met bijgaven